Çölyak Hastalığı Nedir ve Belirtileri Nelerdir?

Çölyak Hastalığı Nedir?

Çölyak, vücut savunma sisteminin glutene karşı gösterdiği hassasiyet olarak tanımlanabilir. İnce bağırsağın iç yapısı, bir havluya benzetilebilir. Havludakine benzer şekilde girintiler ve çıkıntılardan oluşan ince bağırsak yüzeyi, çölyak hastalarında düzleşmeye başlar. Bu da besinlerin emiliminde azalmaya yol açar. Vücut savunma sistemi ise bu durumu sindirim problemleri, şişkinlik, ciltte bozulmalar, halsizlik, adet düzensizlikleri gibi belirtilerle ifade eder.

Çölyak hastalığında gluteni kesmek, bilinen tek tedavi yöntemidir. Ancak gluten diyetini gıdalarla sınırlamak yeterli değildir. Glutensiz diyette besinler kadar kişisel bakım ve kozmetik ürünlerinizin de içeriklerini titizlikle incelemelisiniz. Dudak nemlendiricisi, vücut losyonu, güneş kremi, makyaj malzemeleri, diş macunu, şampuan, saç kremi, sabun gibi günlük bakım ve kozmetik ürünleri de gluten içerikleri kontrol edilerek kullanılmalıdır.

Çölyak Belirtileri Nelerdir?

Çölyak hastalığının klasik belirtileri ishal, kabızlık, hazımsızlık, karın şişkinliği ve gaz gibi sindirime bağlı problemlerdir. Bununla beraber, çölyak hastalığında gözlemlenen klinik tablo çok değişken olabilir. Örneğin hastalık, bazen tiroid yetmezliği, karaciğer yağlanması, kemik erimesi gibi bağırsak dışı organlarda gelişen hasarlar ile kendini gösterebileceği gibi, hiçbir yakınmaya sebep olmadan da sessizce ilerleyebilir.

Çocuklarda; büyüme-gelişme geriliği, ishal, karın ağrısı, kusma, halsizlik ve diş çürükleri, yetişkinlerde ise şişkinlik ve ishal, çölyak hastalığının başlıca özellikleridir. Ancak çölyak hastası olan çocuklarda, kemik ve eklem ağrıları, öğrenme güçlüğü, davranış bozukluğu, ergenlik gecikmesi ve depresyon, yetişkinlerde ise; kansızlık, ciltte kaşıntı ve içi su dolu kabarcıklar gibi geniş bir yelpazeye sahip olan yakınmalara rastlanabilir. Çölyak hastalığının tanı ve tedavisindeki güçlük, hem bulgu yelpazesinin bu kadar geniş olması, hem de görülen bütün bu bulguların hiçbirinin sadece çölyak hastalığına özgü olmamasından kaynaklanmaktadır.

Batı ülkelerinde çölyak hastalığı görülme sıklığının daha yüksek olması nedeniyle, hastalıkla ilgili çok sayıda tıbbi araştırmalar yapılmaktadır. Türk ve ABD’li çölyak hastalarının karşılaştırıldığı bir tıbbi araştırmada, Türk hastalarda öne çıkan bulgular kansızlık ve ishal iken, ABD’li hastaların karın ağrısı, yorgunluk, şişkinlik gibi genel bulgulara sahip olduğu görülmüştür. Elbette Türkiye’de bu tür genel bulgulara sahip kişilerde çölyak hastalığı akla getirilmediğinden araştırılamamış olma olasılığı oldukça fazladır. Zira bu çalışma, toplum taraması niteliğinde olmayıp çölyak hastalığı tanısı konmuş bireyler arasında yapılmıştır.

Çölyak hastalığı ile ilişkili yakınmalar

· Geçmeyen ishal ve kabızlık
· Karında şişkinlik ve gaz hissi
· Gece körlüğü, göz kuruluğu (A vitamini eksikliği ile ilişkili)
· Demir eksikliğine bağlı kansızlık
· Tiroid yetmezliği (otoimmun tiroidit)
· Diş eti yaraları, ağız içinde aftlar
· Diş minesi kaybı
· Diş çürükleri
· Ağız kokusu
· Ağız kuruluğu
· Yemek borusunda iltihap (eozinofilik özofajit)
· Böbrek taşları
· Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları
· Prostat enfeksiyonları
· Karaciğer hastalıkları (otoimmun hepatit, karaciğer yağlanması, karaciğer testlerinde bozulma)
· Tip 1 diyabet (insüline bağlı şeker hastalığı)
· Eklem ağrıları
· Skleroderma (ciltte, özellikle el sırtındaki deride kalınlaşma)
· Ciltte kaşıntılı ve içi su dolu kabarıklıklar
· El ve ayakta uyuşukluk
· Vücutta denge kurmakta zorluk
· Şiddetli baş ağrısı, migren
· Çocuklarda raşitizm, erişkinlerde kemik erimesi
· Ergenlik gecikmesi, adet bozuklukları, sık düşük yapmak
· Depresyon, öğrenme güçlüğü, davranış bozukluğu


Çölyak Hastaları Ne Yiyebilir?

Çölyak hastasıysanız, diyetinizden gluten içeren gıdaları çıkarmalısınız. Buna karşın marketlerde satılan glutensiz ürünleri diyetinize ekleyebilir, glutensiz doğal sebze ve meyveleri, bakliyatları tüketebilirsiniz. Gluten içermeyen gıdalar konusunda detaylı bilgi almak içinse Glutensiz Beslenme sayfamızı ziyaret etmenizi öneririz. Hastalarda sık rastlanan durumlardan biri de Çölyak ve diyabet hastalıklarının beraber bulunmasıdır. Bu gibi durumlarda hem glutensiz hem de diyabetik diyet uygulanması gerekir. Glutensiz diyet, diyabet diyetini daha da zorlaştıran bir diyet değildir.

Çölyak Hastalığı Genetik Mi?

Çölyak hastalığı genetik bir hastalıktır ancak ailede çölyak hastası olmaması, çocukta da olmayacağı anlamına gelmez. Gastroenteroloji ve İç Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Deniz Duman, daha çok genetik nedenlere bağlı bir hastalık olan çölyak hastalığının, nasıl aktif hale geçtiğine dair bilgilerin henüz yetersiz olduğuna dikkat çekiyor. Hastalığın tanı aşamasında genetik testlere başvurabiliriz. Ne var ki, çölyak hastalığı ile ilişkili genetik değişiklikler sağlıklı insanların yaklaşık üçte birinde mevcuttur. Bu nedenle çölyak hastalığı tanısı için genetik mutasyonların varlığı hastalığı teşhis etmeye yeterli bulunmazken yokluğu hastalığı dışlamada çok yardımcıdır. Ülkemizden yapılan yeni bir araştırmada çölyak hastası çocukların akrabalarının % 4.8’inin ince bağırsaklarında çölyak hastalığı ile uyumlu hasar tespit edilmiştir. (J Pediatr Gastroenterol Nutr. 2012;55(2):205-8.)


Çölyak hastasıyım. Gluten diyeti uyguluyorum ama çok kilo aldım. Ne yapmalıyım?
Çölyak hastası olmam çocuk sahibi olmama engel midir?
Çölyak hastalığı zamanla geçer mi?
Çölyak hastaları siyez unu kullanabilir mi?
Gluten diyetine ara verip, yeniden başlayabilir miyim?
Çölyak hastasıyım. Gluten tüketirsem midem yıkanmalı mı?
Çölyak hastalığı belirtilerini yaşamamama rağmen çölyak tanısı konuldu. Bu mümkün müdür?
Çölyak hastalığı baş ağrısı yapar mı?
Çölyak hastaları zayıf ve kısa boylu mudur? Fazla kilolu bir kişi çölyak hastası olabilir mi?

MD, Prof. Deniz Güney Duman tarafından onaylanmıştır
UZMANA BİR SORUM VAR! PROF. DR. DENİZ (GÜNEY) DUMAN Soru Sor Sıkça Sorulan Sorular